صائن الدين على بن تركه

مقدمهء مصحح 94

شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )

هر چه به زبان قابليت خواسته ، عالم همان را ايجاد كرده است . اين مطلب با مسألهء جبر و اختيار ، ارتباط پيدا مىكند ؛ زيرا افعالى كه بنده انجام مىدهد ، مطابق با علم است و علم حق ، تابعى از صورت استعدادى و خواستهء قابليت عبد مىباشد . 8 - 34 . مبدأ و معاد ( فارسى ) : در مقدمه مىگويد كه شاه رضى الدين به دو امر فرمود كه چيزى در باب مبدأ و معاد به روش اهل حق و عرفان بنگارد كه نشان‌دهندهء وضع علوم دينى در آن عصر باشد . رساله در يك مقدمه ، دو باب و يك خاتمه تنظيم شده است . مقدمه در تقسيم نوع آدمى ؛ باب اول در مبدأ و معاد به زبان اهل نظر ؛ باب دوم در مبدأ و معاد به زبان عرفا ؛ خاتمه در آنچه از بحث دانسته مىشود . اين رساله در اوايل صفر 832 به پايان رسيده است . 8 - 35 . المحمّدية ( عربى ) : رساله‌اى است در آثار و خواص كلمهء « محمد » و در شرح اين موضوع كه چگونه مىتوان احكام شرع محمدى را بدون توسل به فنون عقلى و علوم ظاهرى ، از خود آنچه بر پيامبر ( ص ) نازل شده است ، استنباط كرد . مطالب اين رساله به روش عرفانى و حروفى نگارش يافته است . 8 - 36 . مخزن الغرائب : دكتر موسوى بهبهانى اين كتاب را در فهرست بادليان به نام صائن الدين ديده است . 8 - 37 . مدارج أفهام الأفواج فى تفسير آية ثمانية أزواج ( فارسى ) : رساله‌اى است نسبتا مفصل در تفسير آيهء فوق كه شامل دو مقاله است و هر مقاله مشتمل بر چند وصل . مقالهء اول به روش مفسران و علماى علوم ظاهرى است و مقالهء دوم به روش اهل حق و علوم باطنى . اين رساله در مازندران و در پاسخ‌نامه‌اى نوشته شده و در ششم ذىالقعده 831 به پايان رسيده است . 8 - 38 . معنى علم صرف يا رسالة فى خواص علم . . . ( فارسى ) : اين رساله ، مسائل علم صرف را از ديدگاه عرفانى تأويل مىكند كه مثلا وقتى گفته مىشود « تصريف عبارت از گردانيدن اصل واحد است » در عالم حقيقت همچنين است . مصدر نيز كه فعل ماضى ، مضارع و امر از آن صادر مىگردد ، مانند اسم « هو » است كه ساير اسماء ، مثل اول و آخر و ظاهر و باطن از آن ظاهر مىشود .